ZEEBRUGGE – 20 oktober 2026. Een brand op een cruiseschip. Passagiers die dringend geëvacueerd moeten worden. Een bus die tijdens de evacuatie tegen een walstroominstallatie botst, met verschillende zwaargewonden tot gevolg. En alsof dat nog niet volstaat, duiken op sociale media beelden en geruchten op over een mogelijke terreuraanslag.
Het klinkt als het scenario van een rampenfilm, maar gelukkig ging het om een oefening. Tijdens de geïntegreerde crisissimulatie PORTEX ZEE, kregen ongeveer 200 studenten en docenten van Hogeschool VIVES, binnen de bachelor Maatschappelijke Veiligheid, de kans om noodplanning en crisisbeheer van dichtbij te beleven.
De oefening bracht een belangrijke realiteit aan het licht: een crisis beheersen, vraagt veel meer dan hulpdiensten uitsturen en procedures volgen. Het vereist samenwerking, improvisatie en vooral een voortdurende uitwisseling van betrouwbare informatie.
Nieuwe gouverneur maakt noodplanning meteen tot prioriteit
Opvallend genoeg kwam net op de dag van deze oefening ook het nieuws dat West-Vlaanderen een nieuwe gouverneur krijgt. Jurgen Vanlerberghe (57), voormalig militair en gedeputeerde uit Poperinge, werd op 20 oktober voorgedragen als opvolger van Carl Decaluwé.
Vanlerberghe liet meteen weten dat veiligheid en noodplanning zijn eerste prioriteiten worden. Vanuit zijn militaire achtergrond wil hij inzetten op een degelijke voorbereiding en een grondige kennis van de noodplannen, nog vóór zich een werkelijke crisissituatie voordoet.
Een boodschap die nauwelijks beter had kunnen aansluiten bij wat zich diezelfde dag in de haven van Zeebrugge afspeelde.
Want precies dat was het uitgangspunt van PORTEX ZEE: niet wachten tot zich een ramp voordoet om te ontdekken of mensen, organisaties en procedures op elkaar afgestemd zijn.
De oefening bracht een belangrijke realiteit aan het licht: een crisis beheersen vraagt veel meer dan hulpdiensten uitsturen en procedures volgen. Het vereist samenwerking, improvisatie en vooral een voortdurende uitwisseling van betrouwbare informatie.
Een haven is een complexe veiligheidsomgeving
De deelnemers begonnen de dag met een kennismaking met de werking van de haven van Zeebrugge. Al snel werd duidelijk hoe ingewikkeld noodplanning in zo’n omgeving is.
Een haven is immers veel meer dan een plaats waar schepen aanmeren en goederen worden overgeslagen. Het is een internationaal knooppunt waar lokale besturen, politie, brandweer, medische diensten, scheepvaartpolitie, havenautoriteiten en private ondernemingen voortdurend met elkaar moeten samenwerken.
Elk van die partijen beschikt over eigen bevoegdheden, verantwoordelijkheden en informatie.
Tijdens een incident moeten al die afzonderlijke puzzelstukken samenvallen tot één gecoördineerde aanpak. Een uitdaging die nog groter wordt wanneer gebeurtenissen elkaar in snel tempo opvolgen.
Ook de rol van het havenbedrijf kwam uitgebreid aan bod. Naast regulator, operator en beheerder van haventerreinen vervult het een belangrijke verbindende functie. Als community builder moet het ervoor zorgen dat de verschillende spelers elkaar kennen, afspraken maken en gezamenlijk voorbereid zijn op noodsituaties.
Die voorbereiding begint bovendien lang voor een eerste alarmsignaal. Risicoanalyses, preventiemaatregelen, veiligheidscontroles en oefeningen vormen samen de basis van een weerbare havenomgeving.
Van brand op cruiseschip naar een snel escalerende crisis
Tijdens de namiddag werd die theorie omgezet in de praktijk.
Het scenario begon met meerdere brandhaarden op een cruiseschip, waarna de evacuatie van passagiers moest worden georganiseerd. Terwijl de hulpverlening op gang kwam, werden nieuwe problemen aan het scenario toegevoegd.
Een evacuatiebus raakte betrokken bij een ernstig ongeval. Er ontstonden vragen over de veiligheid van de haveninstallaties. Familieleden wilden weten waar hun naasten zich bevonden. Omwonenden maakten zich zorgen over mogelijke rookontwikkeling.
Intussen verspreidden zich op sociale media beelden en onbevestigde berichten over een mogelijke aanslag.
De oefening maakte duidelijk hoe snel een aanvankelijk afgebakend incident kan uitgroeien tot een complexe crisis waarbij tal van disciplines en bestuursniveaus betrokken raken.
En dan moest de pers nog komen
‘De pers wacht niet tot je crisisplan klaar is’, een bijzonder leerzaam onderdeel van de oefening was de omgang met de media.
Twee VIVES-docenten, ikzelf en mijn collega Benedict Wydooghe, namen voor de gelegenheid de rol van journalisten op ons. We gingen volledig op in de opdracht en confronteerden de deelnemers met kritische vragen, verzoeken om bevestiging en de druk om snel duidelijkheid te verschaffen.
Hoeveel slachtoffers zijn er? Is er sprake van een terreuraanslag? Waarom worden er tegenstrijdige aantallen genoemd? Is er gevaar voor de omwonenden? Wie neemt de verantwoordelijkheid?
Vragen waarop crisisbeheerders niet altijd onmiddellijk een antwoord konden geven.
Precies daarin schuilde een van de belangrijkste lessen van de dag.
Wanneer er onvoldoende aandacht is voor perscommunicatie, ontstaat het risico dat een informatievacuüm wordt opgevuld met speculatie, geruchten en foutieve berichtgeving.
De oefening liet zien hoe belangrijk het is om vooraf duidelijke procedures te hebben voor de opvang en begeleiding van journalisten, de verificatie van informatie en het organiseren van persmomenten.
Ook de beschikbaarheid van een woordvoerder, de afstemming tussen verschillende disciplines en het onderscheid tussen bevestigde feiten en voorlopige informatie verdienen aandacht.
Want communicatie is tijdens een crisis geen bijkomstigheid. Ze maakt integraal deel uit van de crisisbeheersing. Onjuiste informatie kan onrust veroorzaken, het vertrouwen in de hulpverlening ondermijnen en zelfs het verloop van een interventie beïnvloeden.
De ervaring van de twee gelegenheidsjournalisten onderstreepte vooral dat perscommunicatie niet pas mag beginnen wanneer de eerste camera’s verschijnen.
Veiligheid bestaat uit meerdere lagen
Naast de crisissimulatie kregen de deelnemers ook een concrete beveiligingsuitdaging voorgeschoteld. Tijdens een toegangscontrole werden achttien oefenwapens verborgen in kleding en rugzakken. De opdracht bestond erin de bestaande veiligheidsprocedures zo realistisch mogelijk toe te passen.
De oefening illustreerde een belangrijk uitgangspunt van modern veiligheidsbeheer: geen enkele beveiligingsmaatregel biedt op zichzelf voldoende bescherming.
Metaaldetectie, röntgenscans, cameratoezicht en de alertheid van beveiligingsmedewerkers vormen samen een systeem van opeenvolgende veiligheidslagen.
Net zoals in de noodplanning blijkt de effectiviteit van het geheel afhankelijk van de samenwerking tussen mensen, technologie en procedures.
Niet de fouten vermijden, maar ervan leren
Misschien wel de belangrijkste boodschap van de volledige oefendag was dat een crisisoefening niet bedoeld is om aan te tonen dat alles perfect verloopt.
Integendeel. Een oefening is pas echt waardevol wanneer tekortkomingen, onduidelijkheden en mogelijke verbeterpunten zichtbaar worden.
Daarom moeten deelnemers ook de ruimte krijgen om beslissingen te nemen onder druk, fouten te maken en achteraf te reflecteren over wat beter kan.
Voor de studenten van Maatschappelijke Veiligheid betekende dat een bijzondere leerervaring. Begrippen als multidisciplinaire samenwerking, risicoanalyse, operationele coördinatie en crisiscommunicatie kregen plots een heel concrete betekenis.
Waar de theorie duidelijk afgelijnde rollen en procedures beschrijft, blijkt de praktijk een omgeving waarin informatie onvolledig is, omstandigheden voortdurend veranderen en beslissingen soms genomen moeten worden zonder dat alle antwoorden beschikbaar zijn. Dat vergt niet alleen kennis, maar ook kritisch denken, flexibiliteit en samenwerking.
De beste noodplanning begint vóór de crisis
De gebeurtenissen in Zeebrugge en de aankondiging van de nieuwe West-Vlaamse gouverneur brachten op dezelfde dag dezelfde boodschap naar voren: een goede voorbereiding op noodsituaties is essentieel.
Maar PORTEX ZEE toonde ook dat voorbereiding meer inhoudt dan het uitschrijven van procedures en het verdelen van verantwoordelijkheden. Een crisisplan is pas waardevol wanneer betrokkenen ermee kunnen werken, elkaar weten te vinden en voldoende geoefend hebben om ook met onverwachte omstandigheden om te gaan. En wanneer daarbij niet alleen de hulpverlening, maar ook de communicatie met burgers en pers wordt meegenomen.
Want tijdens een crisis telt niet alleen wat er gebeurt. Ook wat mensen denken dat er gebeurt, kan grote gevolgen hebben.
Een belangrijke les voor de toekomstige veiligheidsprofessionals van VIVES. En een bijzonder actueel aandachtspunt voor de nieuwe gouverneur van West-Vlaanderen.
Terwijl in Zeebrugge een grootschalige noodsituatie werd gesimuleerd, raakte bekend, dat Jurgen Vanlerberghe de nieuwe gouverneur van West-Vlaanderen wordt. Zijn aangekondigde topprioriteit? Noodplanning. Een opvallende samenloop van omstandigheden op een dag waarop zo’n 200 studenten en docenten van Hogeschool VIVES ontdekten hoe complex crisisbeheer in de praktijk is. Eén van de belangrijkste lessen: vergeet pers en communicatie niet, want een informatievacuüm kan een crisis alleen maar groter maken.
B.R.U. gast columniste Elke Wambacq is criminologe, lector aan Hogeschool VIVES (bachelor Maatschappelijke Veiligheid), mede zaakvoerster van Dinobusters en auteur. Zij pent regelmatig bijdrages over onder meer haar vakgebied. Elke’s dada focust vooral op diverse toepassingen van Artificiële Intelligentie.
Foto’s: Elke Wambacq
