Waarom zomers warmer aanvoelen dan vroeger, voor iedereen die het verschil merkt in de tuin, op het werk en in huis. We zetten op basis van meetreeksen en weerkundige uitleg op een rijtje wat er gemeten wordt, hoe een warme zomer ontstaat en waarom niet elke zomer hetzelfde is.
Wie dit leest, hoeft geen standpunt in te nemen. Het gaat om waarnemingen, om weerkundige mechanismen en om wat die in de praktijk betekenen. Alles begint bij dezelfde vraag: wat meten we eigenlijk, en hoe?
Wat de metingen laten zien
In Ukkel, waar het KMI al meet sinds 1833, worden zomertemperaturen al bijna twee eeuwen op dezelfde manier bijgehouden. Dat maakt vergelijking over lange periodes mogelijk.
Uit die reeks blijkt dat warme zomers vaker voorkomen dan in de eerste helft van de meetreeks. Zo was 2018 met een gemiddelde zomertemperatuur van 19,8 °C in Ukkel de warmste zomer sinds het begin van de metingen, en was 2025 met 19,3 °C opnieuw een zeer warme zomer. De zomer van 2023 was dan weer ongeveer 1 °C warmer dan het gemiddelde van de 30 zomers daarvoor.
Het gaat dus niet om één warme week. Het gaat om een patroon dat pas zichtbaar wordt als je tientallen zomers naast elkaar legt.
Hoe een warme zomer ontstaat
Een warme zomer ontstaat meestal door een combinatie van factoren, niet door één enkele oorzaak:
1° Een hogedrukgebied dat blijft liggen: als een hogedrukgebied dagenlang boven dezelfde regio blijft liggen, daalt de lucht, lossen wolken op en schijnt de zon langer. De grond warmt daardoor elke dag verder op. Meteorologen noemen dat een blokkerend weerpatroon.
2° Droge bodem die de warmte versterkt: is de bodem na een droog voorjaar al droog, dan gaat er minder energie naar verdamping van water. Meer energie gaat dan naar het opwarmen van de lucht. Zo kan een droge zomer zichzelf versterken, dag na dag.
3° Warme lucht uit het zuiden: soms wordt warme lucht uit Zuid-Europa of Noord-Afrika naar onze regio gevoerd. Die lucht is van zichzelf al warm en droog, en zorgt voor een extra piek bovenop een al warme periode.
4° Warmte die in bebouwing blijft hangen: in dorpskernen en steden koelt het ’s nachts trager af dan op het open platteland. Steen, asfalt en daken houden warmte vast. Dat is het zogenoemde hitte-eilandeffect. In een tuin is het ’s avonds daardoor vaak merkbaar koeler dan op een plein met veel verharding.
Waarom niet elke zomer even warm is
Tussen warme zomers zitten ook koelere, nattere zomers. Dat komt doordat de stand van de straalstroom, de aanvoer van lucht en de hoeveelheid bewolking elk jaar anders zijn.
Een zomer kan warm beginnen en koel eindigen, of omgekeerd. Eén koude week in augustus wist een warme juni niet uit, en één warme week maakt nog geen warme zomer. Daarom kijken weerkundigen altijd naar het gemiddelde van juni, juli en augustus samen, en niet naar één losse dag.
Ook het verschil tussen dag- en nachttemperatuur speelt mee. Worden nachten minder koel, dan voelt een zomer als geheel warmer aan, ook als de maxima overdag niet extreem zijn.
Wat betekent dit concreet
Voor inwoners is het vooral voelbaar in kleine, praktische dingen: gras dat sneller vergeelt, een tuin die vaker water nodig heeft, een huis dat ’s nachts moeilijker afkoelt en een werkdag in de zon die zwaarder valt.
Dat is ook waarom schaduw in de tuin, ventileren op het juiste moment en een woning koel houden zonder ingewikkelde techniek van belang is. Eerst begrijpen hoe warmte werkt, daarna kijken wat je ermee doet.
Wat we wel en niet weten
We weten uit de meetreeksen dat zomers in België gemiddeld warmer zijn geworden dan in de 19de en vroege 20ste eeuw. We weten ook hoe hogedruk, droge bodem en warme luchttoevoer een zomer warmer kunnen maken.
Wat we niet kunnen, is uit één warme zomer voorspellen hoe de volgende zomer eruit zal zien. Het weer blijft wisselvallig. Een reeks warme zomers is een signaal in de metingen, geen garantie voor de komende jaren.



