Eenentwintig Vlaamse steden en gemeenten hebben vandaag in Gent een nieuwe warmtecoalitie opgericht. Ze vragen de Vlaamse regering om duidelijke afspraken over de afbouw van aardgas en de financiering van duurzame warmte.

Samenwerking moet warmtetransitie versnellen

De komende decennia staan lokale besturen voor een ingrijpende opdracht. Tegen 2050 moeten woningen en andere gebouwen verwarmd worden zonder fossiele brandstoffen. Dat betekent dat veel gezinnen zullen moeten overstappen op onder meer warmtepompen, warmtenetten of andere duurzame technieken.

De steden en gemeenten willen die omschakeling niet elk afzonderlijk aanpakken. Daarom richtten ze in Gent een gezamenlijke warmtecoalitie op. De deelnemende besturen willen kennis uitwisselen, ervaringen delen en onderzoeken hoe ze projecten en investeringen samen kunnen realiseren.

Lokale overheden hebben volgens de initiatiefnemers een sleutelrol in de energietransitie. Zij kennen de wijken, de gebouwen en de lokale noden. Daardoor kunnen ze beter inschatten waar een collectief warmtenet haalbaar is en waar individuele oplossingen meer aangewezen zijn.

Ook Europese regelgeving legt de lokale besturen extra verplichtingen op. Grotere gemeenten moeten warmte- en koelplannen opstellen. De coalitie waarschuwt echter dat zulke plannen alleen resultaat opleveren als Vlaanderen zorgt voor een duidelijk regelgevend en financieel kader.

Vraag naar Vlaams warmteakkoord

De warmtecoalitie wil daarom samen met de Vlaamse regering een warmteakkoord uitwerken. Daarin moeten volgens de initiatiefnemers minstens drie grote thema’s aan bod komen.

Een eerste vraag gaat over de toekomstige rol van steden en gemeenten bij de afbouw van het aardgasnet. Lokale besturen willen weten welke bevoegdheden ze krijgen, welke verantwoordelijkheid ze dragen en hoe de samenwerking met andere overheden georganiseerd wordt.

Daarnaast vragen de steden en gemeenten meer zekerheid over de financiering van collectieve warmteprojecten. De aanleg van warmtenetten vraagt immers grote investeringen en samenwerking tussen verschillende partners. Zonder een stabiel kader dreigen projecten vertraging op te lopen of financieel onhaalbaar te worden.

Ten slotte wil de coalitie onderzoeken of Vlaanderen nood heeft aan een publieke warmtespeler. Die organisatie zou warmtenetten op grotere schaal kunnen helpen ontwikkelen, financieren en beheren.

“De omschakeling naar een andere manier van verwarmen wordt een enorme operatie. We moeten die goed voorbereiden en vermijden dat elke stad opnieuw hetzelfde onderzoek uitvoert”, zegt Filip Watteeuw, Gents schepen van Wonen, Milieu, Klimaat en Energie. Volgens hem moeten de steden samen concrete projecten opstarten, maar is ook de steun van Vlaanderen noodzakelijk.

Antwerpen verwijst naar eigen warmtenet

Ook Antwerpen ziet voordelen in een gezamenlijke aanpak. De stad werkt momenteel aan het grootste warmtenet van Vlaanderen. Daarbij wordt onder meer restwarmte uit de industrie, waterzuivering en afvalverwerking ingezet.

Die warmte kan gebruikt worden om woningen en andere gebouwen duurzamer te verwarmen. Tegelijk kan de afhankelijkheid van aardgas en andere fossiele brandstoffen worden beperkt.

Antwerps schepen Karim Bachar benadrukt dat dergelijke projecten niet vanzelf tot stand komen. Ze vereisen forse investeringen en een goede samenwerking tussen overheden, bedrijven en andere betrokken partners.

Door expertise te delen, hopen de steden projecten sneller van de grond te krijgen. Ze willen er ook voor zorgen dat duurzame verwarming bereikbaar blijft voor zoveel mogelijk gezinnen.

Ervaringen uit Gent als vertrekpunt

De oprichting van de warmtecoalitie vond plaats op de laatste dag van het forum Wie verwarmt de stad? Dat forum werd vijf weken lang georganiseerd door de Stad Gent en Workroom. Tijdens de bijeenkomsten werd nagedacht over de toekomst van verwarming in stedelijke gebieden.

De gesprekken bouwden voort op de ervaringen uit het Gentse living lab Muide-Meulestede Fossielvrij. In die wijk werd onderzocht hoe een bestaande stadsbuurt geleidelijk van fossiele warmte kan overschakelen.

Zo’n omschakeling blijkt in de praktijk bijzonder complex. Niet alleen de technische mogelijkheden spelen een rol, maar ook de betaalbaarheid, de organisatie en de bereidheid van bewoners en eigenaars om mee te stappen in het verhaal.

De warmtecoalitie wil die lessen nu gebruiken voor een bredere Vlaamse aanpak. Gent en Antwerpen nemen het initiatief om de samenwerking verder uit te bouwen.

Deze lokale besturen doen mee

De warmtecoalitie bestaat uit Antwerpen, Gent, Brugge, Leuven, Aalst, Hasselt, Mechelen, Beveren-Kruibeke-Zwijndrecht, Sint-Niklaas, Kortrijk, Oostende, Genk, Roeselare, Lokeren, Beringen, Vilvoorde, Turnhout, Dendermonde, Deinze, Dilbeek en Heist-op-den-Berg.