LEUVEN – Vandaag precies 600 jaar geleden kreeg Leuven een universiteit. In de middeleeuwen ging zoiets niet zonder de zegen van de paus of de keizer. Op 9 december 1425 zette paus Martinus V zijn handtekening onder de stichtingsbul, de oorkonde die de oprichting officieel maakte.
Leuven werd in 1425-1426 het intellectuele hart van de Lage Landen. Na jaren van economische neergang en met steun van stedelijke en kerkelijke autoriteiten, vroeg scholaster Willem Neve, in 1425 bij paus Martinus V, toestemming voor de oprichting van een studium generale in Leuven. Op 9 december 1425 gaf de paus in een officiële bul zijn fiat: “Fiat ut petitur”. Daarmee werd de eerste universiteit in de Nederlanden wettelijk gevestigd, met privileges, waaronder het recht voor clerici om burgerlijk recht te doceren. De theologische faculteit werd aanvankelijk nog geweigerd (uit vrees voor ketterij); die toestemming volgde pas in 1432, waarna de stichting voltooid was.
Leuven krijgt eerste universiteit in de Nederlanden
De universiteit startte snel: professoren werden aangetrokken, administratieve functies ingevuld en op 6 september 1426 nam Willem Neve — na enige aarzeling — het rectoraat op zich. De officiële installatie en de eedaflegging van pedel en hoogleraren vonden plaats in bijzijn van stadsbestuur en geestelijkheid; de lessen waren al begonnen op 2 oktober. De nieuwe universiteit kreeg eigen rechten en vrijheden — van rechtspraak tot fiscale privileges — en maakte deel uit van het middeleeuwse concept van de universitas als zelfstandige corporatie.
Door de eeuwen heen kende de stichting een bewogen lot: tijdens de Franse bezetting werd de universiteit in 1797 gesloten en raakten de originele pauselijke oorkonden verspreid. De stichtingsbul van 1425 belandde in Den Bosch en werd in 1909 in facsimile teruggebracht naar Leuven; het originele perkament verbrandde later (1914) in de Universiteitshal.
Oorspronkelijke Stichtingsakte verbrand
De originele stichtingsakte van de KU Leuven verbrandde in de Universiteitshal tijdens een brandstichting door Duitse soldaten in augustus 1914, samen met duizenden andere boeken en handschriften. Het document was toen pas relatief kort terug in Leuven (sinds 1909), nadat het decennialang verborgen was geweest na de sluiting door de Fransen. Dankzij de fotogravure blijft echter een getrouwe kopie bewaard van het document, dat de fundamenten van de Leuvense universiteit vormde.
Wat in 1425 begon als een stedelijk en kerkelijk initiatief om Leuven nieuw prestige en intellectuele kracht te geven, mondde uit in de oprichting van een internationaal gezaghebbende studium generale — de wortel van de latere Universitas Lovaniensis.
(BRON: 600 Jaar KU Leuven)
