GERAARDSBERGEN/VIANE – Verscholen naast de Sint-Amanduskerk van Viane ligt één van de meest bijzondere historische begraafplaatsen van de regio Geraardsbergen. Wie er vandaag rondwandelt, ontdekt niet alleen oude grafstenen en verweerde kruisen, maar ook een stukje lokale geschiedenis dat teruggaat tot de eerste helft van de 19de eeuw.
Het oudste kerkhof van Viane bevond zich oorspronkelijk rond de vorige kerk in de Werfstraat. Nadat die kerk door overstromingen van de Mark in verval was geraakt, werd een nieuwe kerk gebouwd op het huidige Amandusplein. Op 29 oktober 1843 legde pastoor Goossens de eerste steen van deze kerk, die op 6 november 1844 officieel werd ingewijd. Rond deze nieuwe kerk ontstond ook het huidige kerkhof. De eerste mis ging zelfs door zonder ramen in de kerk.
Het kerkhof werd aangelegd rond de zijbeuken en het koor van de kerk. Opvallend is de traditionele oriëntatie van de meeste graven: ze zijn gericht op het koor van de kerk, een gebruik dat verwijst naar de christelijke verwachting van de verrijzenis.
Het oude kerkhof bleef in gebruik tot 1952. Nadien besliste het gemeentebestuur, om de bestaande graftekens te laten staan als waardevol funerair erfgoed. In 2010 en 2011 werd de volledige site geïnventariseerd en in 2013-2014 grondig gesaneerd.
Een katholiek kerkhof
Tot diep in de twintigste eeuw werden overledenen liefst begraven in de onmiddellijke nabijheid van de kerk. Men geloofde dat de overledenen zo dichter bij het heilige rustten en dat de gebeden tijdens de mis hen ten goede kwamen.
Graftrommels of kransendozen
Dit waren zinken trommels met daarin gedroogde of plastic bloemen met een glazen plaat ervoor.
Cementen graftomben
Een opvallend kenmerk van Viane zijn de gecementeerde grafheuvels.
Vanaf het einde van de negentiende eeuw, werd cement een populair bouwmateriaal voor grafmonumenten. Het was goedkoper dan natuursteen en liet toe om een permanentere begraafplaats te hebben dan een aarden heuvel.
Deze graftomben zijn vandaag zeldzaam geworden, omdat veel ervan op moderne begraafplaatsen verdwenen zijn. Juist daarom hebben ze een belangrijke erfgoedwaarde.
Een verrassende natuurparel
Het kerkhof van Viane is niet alleen historisch interessant, maar blijkt ook biologisch bijzonder waardevol.
Een onderzoek door natuurgids Hans Vermeulen, bracht in 2012, 58 soorten korstmossen, 10 soorten mossen en 2 soorten algen aan het licht. Drie soorten korstmossen werden zelfs als “zeer zeldzaam” bestempeld.
De grote rijkdom aan citroenkorsten wijst volgens de onderzoekers op een goede luchtkwaliteit. Korstmossen zijn immers erg gevoelig voor luchtvervuiling en worden daarom vaak gebruikt als natuurlijke indicator van de milieukwaliteit.
De aanwezigheid van deze mossen en korstmossen, geeft het kerkhof bovendien een bijzondere, bijna schilderachtige uitstraling. Oude grafstenen krijgen hierdoor een patina dat de historische sfeer nog versterkt.
Meer dan een begraafplaats
Vandaag is het oude kerkhof van Viane uitgegroeid tot een plaats van herinnering, erfgoed en rust. Het wordt gebruikt als troostplek tijdens initiatieven zoals Reveil rond Allerheiligen.
Voor fotografen, erfgoedliefhebbers en bezoekers die houden van verstilde plekken, biedt het kerkhof een unieke combinatie van geschiedenis, religieuze symboliek en natuur. Tussen de verweerde kruisen, de oude cementen grafheuvels en de met mossen bedekte grafstenen vertelt elke hoek van het kerkhof een verhaal over het dorpsleven van vroeger.
Dankzij de vele bordjes wordt de wandelaar heel wat wijzer. Voor de mensen die het nodig hebben is er ook een troosthoekje met brievenbus.
